Category Archives: Baler Words

Ak’kaw Poppo – Talaan ng mga Salitang Baler

The cover of the book Ak'kaw Poppo.
The cover of the book Ak’kaw Poppo.

On August 19, 2013, in time with the 135th Birth Anniversary of the Star of Baler Manuel L. Quezon and the Baler Fiesta, Banak, Inc launched the book Ak’kaw Poppo – Talaan ng mga Salitang Baler, a dictionary of Baler words compiled by Olag Selaznog. I believe this is the first published collection of unique words that we use exclusively in Baler. The earliest known collection of Baler words was made by Damian Amazona in the 50s and reportedly his manuscript is still extant at the National Archives. Poppo Olag Selaznog (Galo Gonzales) has been compiling his list since he left Baler in the 50s. Batangbaler also has an online dictionary of Baler words since 2002. The 88-page booklet also features list of unique expressions we use in Baler like Are! and Akkaw! and a foreword by Mrs. Zeneida “Nini” Quezon Avanceña.

The book publisher Baler Aurora Ngayon Angkan at Kasaysayan (Banak, Inc.) is a non-stock, non-profit organization that consists of individuals who trace their roots to Baler, Aurora. Its members are bound by a common desire to learn about, document and preserve Baler’s colorful history, culture and genealogy. Yours truly, Kidlat, is a member of Banak, Inc.

The book is available for P200.00 at  43 Quezon Street (opposite NorFil Gas Station), Barangay Suklayin, Baler, Aurora. Look for Enick Valenzuela.

Weird Baler Expression T-Shirt

Here’s a “sablay” Baler expression t-shirt design I spotted being sold somewhere in town:

Salitang Baler Fail
Salitang Baler Fail

Look at the picture to see the words that don’t belong. Half of the words here are not Baler expressions but gay lingo like Itetch and Anes. If you buy this shirt, you’re probably not from Baler.

 

Ate Donna's Tribute to Baler – Part 3

This is the longest by far in Ate Donna’s trilogy of Encyclopedia Baleriana:

A TRIBYUT TO BALERYANOS
Akaw ay PART 3 na itu mga abay yehey
-apo ni ka ode-

Hindi kailanman kayang bayaran ang mga ngiti o tawa na nagmumula sa puso
Hindi kayang arukin ang yaman ng mga salita na tunay na hindi malilimutan…kakaiba…unique…amazing…kahanga-hanga..may sariling buhay…kumbaga sa pelikula…tumatabu sa takilya…kumbaga sa kanta…platinum hit..kumbaga sa alahas mataas ang uri…kumbaga sa pag-ibig..MTB(meant to be) adoy… at kumbaga sa concert…may REPEAT lan naman….o ay saan pa kayu?….at maski na saan ka pa makarating….babalik at babalik ka pa rin sa BALER.. de pedeng de..

hindi nauubusan ng energy…daig pa baga ang enervon saka pharmaton saka redbull?
hindi nawawala sa tyempo…swak na swak pa
laging nasa usu…de nahuhuli…de napapunta sa row 4 hehe
magaganda…mapopogi….mababait..marurunung
magagaling at maipagmamalaki…naks…ay baka deee haaa!!

de natatapus ang tribya…ituluy natin…tana da…

tumabsung sa puduk
magpendok sa ilug ng bayan
mag kes-sel ng but-ung pakwan at kalabasa
maglogkog ng niyug
mag e bulal-la…ay bakit naman rambutan na tawag ninyu…ay bulal-la iyan
magpungkit ng kidya(pag kalamansi tawag ninyu de kayu taga ritu hehe)
mag-ipon ng patoboan
magkayas ng palapa gawing walis ting-ting
mag e tistis na gagawing sinelas
mag-e bangyasan
mangalap ng kahoy pamalit sa ina-anay na haligi
magtanim ng bakawan
mag ulam ng ipun
mag antipara ng hipon
makinig sa huni ng tuwaw sa madaling araw
mag-ingat ang mga may anak na maliit at baka masingitan ng unga
magmura sa kek-kek… ay aswang daw iyun diumanu
magpilas ng maliit na papel at itapal sa nuu ng sinisin-uk na bata
ipasu-ut ang porselas na itim at pula sa bata pangkontra sa amas

Continue reading Ate Donna's Tribute to Baler – Part 3

Ate Donna's Tribute to Baler – Part 2

Soon to be a coffee table book. Here’s part 2 of Ate Donna’s Tribute to Baler. Stolen with permisssion from her facebook notes.

*****

Halina’t alalahaning muli
Ang mga bagay na magpapasaya
Magpapangiti….magpapahagalpak..magpapagulung..
At mag papa utut….sa inyu… sa kakatawa

Makipag bebel-le (bahay-bahayan sa iba)
Magtakayad ng bau o kawayan
Makipagtaguan at umuwi na sa bahay…pahirapan
ang taya sa paghahanap sa iyu, ande niya alam
maluwalhati ka na palang tulug sa inyu hanap pa
rin siya ng hanap…

Magkulut gamit ang tangkay ng kamuting kahuy
asos ay lahat na batang babai nuun… kulut gawa nitu

Makipaglaru ng “gurung-gurung” nag-aanu ka po?

Makipag salubibay 200…may dalawang punung saging
namunga…at nanupling…isang dalagita’t isang
dupling…susuut ang may gustu ang ayaw ay
tumakbu…bokalbu ginataang munggo ang tatay
mung kalbu…dyableg wala katuturan anu?

O de kaya pag medyu sosyal ka.. dun ka sa may lubid
na luluksu-luksu sa saliw ng I lab u telepon…telepon
bi en bot, bot en bi…sharon…sharon lab gabby

Magkipag syato…banggil,jolens, teks at mag-ipun ng mga
kaha ng sigarilyo…pinakamataas yung Philip pinaka
mababa yung kaha ng champion tama baga?
Mangolekta ng litid…(rubber band) akaw nakasampay
yung mga naka tirintas na pinagsama-sama ang kulay
magkabakas si Fr. Boyet saka si Eric F.

Magpakog-kog sa bayatu…ay may araw din iyan sila!!

Mag e bayabas sa may ilug ng Kinalapan….ay ho-a
andami nuun…may malaki pa kaming bakid na
lalagyan, nalagtas na ang balikat ku sa big-at!

Continue reading Ate Donna's Tribute to Baler – Part 2

Ate Donna's Tribute to Baler

Huy! Batangbaler is still alive!

And to start the new season of this blog, we will present a facebook hit from Ate Donna, who has compiled (and still compiling) a sort of “Everything You Need to Know About Baler” list. So if you think you’re a true blue Balerian but can’t relate to half of these notes, then you’re in trouble. You’re on the wrong side of history baby!

Ate Dons already has 3 installments of this thing and the unsolicited additions are still pouring in like subasko. These should be compiled in a book, turned into a rap song, a musical or even a movie – Baler Part 2: Ehe Ay Oyo!

And here are the goodies!!!

SANG KA PA BAET?
(a tribyut to BALERyano’s)

Tayu na’t magpiknik sa Kalewan
Mag-e katid sa tulung ni Ka Bener
Asiman ng lamunyaw o kabulaw
Tunay nga namang ika’y mapapa akkaw

Mag sig-ang ng paraw na may pang asim na ngarit-ngit
Mag tatak ng pilaway
Pumunta sa Dibitognin at kumuha ng bitanga
Magsunggkit ng katt-ing… dapa

Magtaktak ng buting
Magsitsaron ng kibit ( huwag pakainin ang mga may ek-ek)
Put-tewan ng susu
Mag e angluy o ulabas sa tekewan
Mag ihaw ng singkag at usot
Kunutin at higupin ng malakas ang tunug

Continue reading Ate Donna's Tribute to Baler

Baler Words of the Week #3

Martes na naman, at sumapit na naman tayu sa ating leksyon sa mga salitang Baler. Tayu ngay-un ay nasa ikatlung bahagi na ng ating pag-aaral. May kaunting pagbabagu tayung gagaw-in. Una ay magkakaruun tayu ng tema sa bawat linggu, at ikalawa ay dadagdagan ku ng kaunting leksyon kung paanu magsalita ng puntung Baler.

Sa mga salita muna tayu. Ang tema natin ngay-un ay ulan.

Tagiti – itu ay mahinang ulan. Drizzle kumbaga sa Ingglis. Sa pangungusap: Ikung, ay sumilung ka na at tumatagiti na, baka ka sipunin.

Puropur – itu naman ang ulan na may hangin. Maampiyas kumbaga. Gusty wind sa Inggles. Medyo malakas na itu sa tagiti. Sa pangungusap: Kadyo, ay isara mu nga iyang bintana at pumupuropur, baka mabasa ang luub ng bahay.

Dagasa – idagdag natin itu. Salamat sa nag-comment. Itu naman ang ulan sa pagitan ng tagiti at dayidi. Kumbaga ay matending ulan din peru de pa nakakalupek ng yero kagaya ng dayidi. Example: Ay parang de tuluy ang parada at dagasa ang ulan.

Dayidi – itu ang malakas na ulan. Heavy rain sa Ingglis. Sandali lang ng ulang ganitu ay apaw na ang Kinalapan. Sa pangungusap: Akaw ng dumayidi ka nga kanina, de tuluy kami nakatawid sa dibalo.

Sa atin namang leksyon kung paanu magsalita ng puntung Baler:

Galit ang mga taga Baler sa letrang O saka E. Kaya kung mapapansin ninyu sa pagbabasa ninyu ditu ay parang pinaltan ku ng U ang lahat ng O. Ang ninyo ay naging ninyu at ang ako ay nagiging aku. Ang E ay pinapalitan din ng I. Ang hinde ay nagiging hindi o ang kase ay nagiging kasi. Pero de talaga nagamit ng kasi ang mga taga-Baler. Ang kaparehu ng kasi ay ta-ay! Ikaw kase sa dipuntu, Ikaw ta-ay sa puntung Baler. Bihira ding gumamit ng hindi ang taga Baler. May mas madali tayung ginagamit na salita, ang pinaikling De! Tandaan din na pagpapalit ng O sa U at nang E sa I ay kadalasang ginagawa lamang sa huling pantig o syllable. Halimbawa ang kaldero ay magiging kalderu. Mapapansing ang E sa ikalawang pantig ay hindi ginawang I. Ang binagu lang ay yung O na nagin U. At hindi kagaya ng mga Bisaya na pinagpapalit nila ang mga bowels (de ku alam ang tagalog) halimbawa ang O ay nagiging U at ang U ay nagiging O, at ang E ay nagiging I at ang I ay nagiging E, sa puntung Baler ang O lamang ang nagiging U pero hindi ginagawang O ang U. Ang U ay U pa rin. At ang I ay I pa rin. E lamang ang nagiging I.

Pagsanayan ninyu iyan mga dipuntung high school sa Carmel at Science High at ilang hakbang na lamang kayu para muling maging antigung taga-Baler. Wag kayung mahiyang mag puntung Baler. Kultura natin itu na dapat ikarangal at pagyamanin.

[ad#Google Adsense-1]

Baler Words of the Week #2

Welcome to the second installment of our Baler dialect lesson. Our words for the week are:

Wakil – to hit with the flat side of a bolo (winakil, wakilin). Niyabat o itinaboy ng itak. Ex: Wakilin mu nga iyan ay mga babuy at kinakain itu ay mga tanim kung kamuti.

Dapil – very very hungry. The next stage after dapil is palas. Ex: May bahaw ka diyan da at akuy dapil na dapil na!

Bulastug – bulaan, sinungaling, liar. Ex: Bulastug ka, sabi mu namumukut kayu ay nagsyo-syoktong na pala.

Baler Words of the Week

Starting this week I will post two or three Baler words with their description. This is to promote the use of our “puntung Baler” and to prevent the dipuntu invasion happening in our dear old town. So this week’s Baler words are:

Balinuknuk – stiff neck. Ex: Akaw! de aku makalingun, bina balinuknuk aku!
Kurudupdup – very low or wee light. Ex: Wag ka nga lang diyan Ikong, kita lang kita kahit makurudupdup.
Makudup – firewood that’s very hard to light. Ex: Akaw! Hirap pasindihin nitu ay madre kakaw, makudup!

That ends our lesson for the week!